Zagospodarowanie terenu skweru miejskiego „Komandra”

Skwer u zbiegu ulic w centrum Świętochłowic przez dekadę funkcjonował jako przestrzeń tranzytowa – betonowa, nasłoneczniona i pozbawiona funkcji, którą mieszkańcy chcieliby odwiedzać z własnej woli. Gmina Świętochłowice zleciła CALLA opracowanie koncepcji zgodnej z podejściem nature-based solutions (NBS): zamiast dekoracyjnej zieleni, układ zaprojektowano jako działający system – redukujący temperaturę powierzchni, zatrzymujący wody opadowe i przywracający miejscu funkcję spotkań.

Punktem wyjścia była analiza mikroklimatu i nasłonecznienia. Dobór gatunków – drzew liściastych o rozłożystej koronie, bylin odpornych na miejskie warunki oraz traw ozdobnych – oparto na modelu błękitno-zielonej infrastruktury (BZI): pasy biologicznie czynne przejmują część wód opadowych z utwardzonych nawierzchni, ograniczając obciążenie kanalizacji deszczowej i spowalniając odpływ wody z terenu. Nawierzchnie przepuszczalne oraz strefy cienia zaprojektowano tak, by w miesiącach letnich odczuwalnie obniżały temperaturę powierzchni w porównaniu z sąsiadującymi, w pełni utwardzonymi placami.

Rewitalizacja skweru „Komandra” była częścią szerszego programu odnowy tej części miasta, obejmującego również sąsiedni pawilon handlowy „Supersam” – budynek z lat 70., który przeszedł transformację z zaniedbanego obiektu handlowego w miejsce z żywą ścianą zieloną na elewacji frontowej. Oba projekty konsekwentnie realizują założenia biophilic design (BD): kontakt z naturą wraca do codziennej trasy mieszkańca, nie jako dodatek, lecz jako element architektury.

Projekt skweru „Komandra” otrzymał wyróżnienie The Gold Leaf – branżową nagrodę doceniającą realizacje łączące wartość estetyczną z mierzalnym wpływem środowiskowym. W ocenie kapituły zdecydowało połączenie prostego, czytelnego układu funkcjonalnego z rzetelnie policzoną częścią techniczną: powierzchnią biologicznie czynną, objętością retencjonowanej wody i doborem gatunkowym dostosowanym do miejskich warunków siedliskowych, a nie do efektu wizualizacji.

Rok po oddaniu skweru do użytku obserwowana frekwencja w tej części miasta wzrosła, a mieszkańcy zaczęli traktować „Komandrę” jako miejsce docelowe, nie tylko przejściowe. Dla CALLA to potwierdzenie tezy, którą powtarzamy od 29 lat: zieleń miejska zaprojektowana w oparciu o dane – nasłonecznienie, spływ wody, ruch pieszy – zwraca się w postaci realnie użytkowanej przestrzeni, nie tylko w postaci ładnego zdjęcia z dnia otwarcia.